Vervoerskathedralen (4): Hotel New York

Een vervoerskathedraal is Hotel New York strikt genomen niet, maar de link met vervoer zal niemand ontgaan.


De hoogste tijd voor een aflevering in de serie Vervoerskathedralen. Deel 4 alweer. Dit keer geen trein- of metrostation, maar een gebouw van een heel andere orde. Strikt genomen is Hotel New York in Rotterdam geen vervoerskathedraal. Nooit geweest ook. Maar een directe link met vervoer is er wel degelijk.

De architecten Muller, Droogleever Fortuyn en Van der Tak bouwden het monumentale pand op de kop van de Wilhelminapier tussen 1901 en 1917 als directiekantoor voor de Holland Amerika Lijn. Het verrees op dezelfde locatie waar voorheen een hotel stond met de naam New York. Dit hotel was populair bij landverhuizers, op het punt om de grote plas over te steken om een nieuw leven te beginnen in het toen nog verre Amerika. Tussen 1873 en 1900 zette de NASM, later de Holland Amerika Lijn, meer dan een half miljoen mensen over.

In de jaren zestig en zeventig – de emigrantenstroom droogde op – verzette de HAL de bakens en groeide uit tot een populaire cruisemaatschappij. Het bedrijf verplaatste het hoofdkantoor in 1978 naar de Verenigde Staten en zes jaar later besloot de maatschappij het gebouw definitief af te stoten. In 1993 opende een hotel zijn deuren in het voormalige directiekantoor, met de historische naam Hotel New York.

Vervoerskathedralen (3): Oudenbosch

De stations van Zevenbergen en Oudenbosch (foto) behoren tot de oudste treinstations van Nederland.


Een kathedraaltje dit keer, of eigenlijk twee. Het oudste treinstation van Nederland staat in Valkenburg. Maar over dat mini-paleisje uit mergelblokken gaan we het niet hebben. Wel over de stationnetjes van Zevenbergen en Oudenbosch.

Deze identieke stationsgebouwen zijn beide in 1854 in gebruik genomen en daarmee een jaartje jonger dan station Valkenburg. Opdrachtgever was de Société Anonyme des Chemins de Fer d’Anvers à Rotterdam, die een spoorverbinding onderhield tussen Antwerpen en Rotterdam.

Sinds de bouw is er weinig veranderd aan de stations. De loketten werden eind jaren negentig gesloten. Sindsdien komen de kaartjes uit een automaat. Dat was in de tijd van mijn over-overgrootvader wel anders; hij was stationschef in Oudenbosch en eigenlijk 24 uur per dag in dienst van de spoorwegen. Reizen hoefde hij niet: hij woonde met zijn gezin op de eerste etage, boven de wachtkamer.

Vervoerskathedralen (2): Rotterdam

Het oude Rotterdam CS stond symbool voor de wederopbouw van de Maasstad: sober, geen fratsen, functioneel.


Van een geheel andere orde dan de rijk versierde metrostations in Moskou, was het oude Centraal Station van Rotterdam.

Ontworpen door een architect die ook best uit de voeten kon met tierelantijnen, hield Sybold van Ravesteyn dit ontwerp juist strak en zakelijk. Het Centraal Station van Rotterdam, opgeleverd in 1957, was één van die typische producten van de wederopbouw: geen fratsen, een nadruk op functionaliteit. Alleen wie echt de moeite nam, zag dat Van Ravesteyn ook wat speelse elementen in zijn gebouw verstopte, zoals de gewelfde vormen van het plafond in de vertrekhal en de perronoverkappingen met hun karakteristieke V-vorm.

Deze vervoerskathedraal bestaat niet meer. Begin deze maand werd de laatste oude perronoverkapping gesloopt. Die V-vorm gaat niet helemaal verloren. Hij komt terug in de pilaren die de nieuwe overkappingen ondersteunen.

Vervoerskathedralen (1): Moskou

Ook hedendaagse metrostations in Moskou zien er goed uit.


De mooiste metrostations ter wereld vind je in Moskou. Niks geen praktische recht-toe-recht-aan-perronnetjes, maar ondergrondse balzalen met kroonluchters, sierlijk stucwerk, marmeren vloeren en plafondschilderingen.

De Telegraaf wijdt er vandaag een artikel aan en plaatst er een foto bij van het bekende Komsomolskaja-station, gebouwd in 1935. Een waar paleis waar elke paar minuten een metro doorheen raast.

Na het Stalinistische tijdperk kregen de stations langzaam maar zeker een steeds zakelijker ontwerp. Toch worden er zelfs nu nog stations opgeleverd die de moeite waard zijn, zoals het Strogino-station uit 2008.

Dit is deel 1 van een serie over vervoerskathedralen. Met enige regelmaat publiceer ik nieuwe delen. De artikelen worden gebundeld in de gelijknamige categorie.